تصویر مفهومی بالینی، بدون نوشته؛ بیماری پریودنتیت چیست و چه تفاوتی با التهاب لثه دارد؟

مقاله آموزشی

بیماری پریودنتیت چیست و چه تفاوتی با التهاب لثه دارد؟

پریودنتیت چه تفاوتی با التهاب لثه دارد؟ علائم، روش تشخیص، جرم‌گیری تخصصی زیر لثه، درمان و مراقبت بلندمدت را با راهنمای دکتر مهرناز رفیعی بشناسید.

خونریزی لثه هنگام مسواک‌زدن، تورم یا بوی بد دهان ممکن است نخستین نشانه‌های بیماری لثه باشند. گاهی این نشانه‌ها به التهاب محدودِ لثه مربوط‌اند و گاهی از بیماری عمیق‌تری خبر می‌دهند که به بافت‌ها و استخوانِ نگهدارندهٔ دندان آسیب می‌زند.

شناخت تفاوت التهاب لثه (Gingivitis) و پریودنتیت (Periodontitis) اهمیت زیادی دارد؛ زیرا این دو وضعیت از نظر میزان آسیب، روش تشخیص، درمان و نیاز به مراقبت بلندمدت یکسان نیستند.

التهاب لثه یا ژنژیویت چیست؟

ژنژیویت التهابِ بافت لثه است که معمولاً در پاسخ به تجمع پلاک میکروبی در اطراف دندان ایجاد می‌شود. در این وضعیت ممکن است لثه قرمز، متورم یا حساس شود و هنگام مسواک‌زدن یا استفاده از نخ دندان خونریزی کند.

ویژگی مهم ژنژیویت این است که در نوع ناشی از پلاک، هنوز تخریبِ بافت‌های نگهدارندهٔ دندان رخ نداده است. به همین دلیل، با برداشتن رسوبات، بهبود بهداشت دهان و کنترل عوامل ایجادکننده، التهاب معمولاً برگشت‌پذیر است.

البته خونریزی مکرر را نباید طبیعی تلقی کرد. علت‌های خونریزی لثه هنگام مسواک‌زدن می‌توانند متفاوت باشند و تشخیص نیازمند بررسی وضعیت لثه است.

التهاب لثه؛ بیمار در حال اشاره

پریودنتیت چیست و چگونه ایجاد می‌شود؟

پریودنتیت یک بیماری التهابیِ مزمن در بافت‌های نگهدارندهٔ دندان است. این بافت‌ها شامل لثه، استخوان اطراف ریشه، لیگامان پریودنتال و ساختارهای اتصال‌دهندهٔ دندان به استخوان فک هستند.

تجمع زیست‌لایهٔ میکروبی یا پلاک در مجاورت لثه، همراه با پاسخ التهابیِ بدن، می‌تواند زمینهٔ آسیب به این ساختارها را فراهم کند. با پیشرفت بیماری، اتصال طبیعی بافت به دندان کاهش می‌یابد و ممکن است اطراف ریشه پاکت‌های پریودنتال تشکیل شود.

در مراحل پیشرفته‌تر، تحلیل استخوان، تغییر موقعیت دندان‌ها و لق‌شدن آن‌ها نیز ممکن است رخ دهد. بااین‌حال پریودنتیت همیشه با درد همراه نیست و گاهی بیمار تا زمان ایجاد آسیب قابل‌توجه از بیماری خود آگاه نمی‌شود.

تفاوت التهاب لثه و پریودنتیت چیست؟

مهم‌ترین تفاوت، وجود یا نبودِ آسیب به ساختارهای نگهدارندهٔ دندان است.

معیار التهاب لثه (ژنژیویت) پریودنتیت
محل اصلی درگیری بافت لثه لثه و ساختارهای نگهدارندهٔ دندان
خونریزی و تورم ممکن است وجود داشته باشد ممکن است وجود داشته باشد
از دست‌رفتن اتصال و استخوان بر اثر بیماری وجود ندارد ممکن است وجود داشته باشد
لق‌شدن دندان معمولاً ناشی از ژنژیویت نیست در موارد پیشرفته ممکن است رخ دهد
برگشت‌پذیری معمولاً با کنترل علت، برگشت‌پذیر است آسیب قبلی معمولاً خودبه‌خود بازنمی‌گردد؛ بیماری قابل‌کنترل است
نوع مراقبت کنترل پلاک و درمان عوامل ایجادکننده درمان تخصصی متناسب با شدت بیماری و مراقبت بلندمدت

هر التهاب لثه‌ای الزاماً به پریودنتیت تبدیل نمی‌شود. احتمال پیشرفت به عوامل مختلفی مانند استعداد فردی، کنترل پلاک، مصرف دخانیات و وضعیت سلامت عمومی بستگی دارد.

همچنین عقب‌رفتن لثه همیشه نشانهٔ پریودنتیت نیست. برای مثال، مسواک‌زدن آسیب‌زا یا ویژگی‌های بافتی نیز می‌توانند در تحلیل لثه نقش داشته باشند. برای بررسی علت‌ها و گزینه‌های درمان، مقالهٔ تحلیل لثه چیست؟ را مطالعه کنید.

ژنژیویت؛ فلش‌های راهنما

علائم پریودنتیت کدام‌اند؟

نشانه‌های پریودنتیت ممکن است تدریجی ظاهر شوند. خونریزی مکرر لثه، تورم، بوی بد دهانِ ماندگار، عقب‌رفتگی لثه، نمایان‌شدن ریشهٔ دندان و تغییر فاصله یا موقعیت دندان‌ها از علائمی هستند که باید بررسی شوند.

در بیماری پیشرفته‌تر، ممکن است هنگام جویدن احساس ناراحتی، تغییر در تماس دندان‌ها، لق‌شدن دندان یا ترشح از بافت اطراف آن دیده شود.

بااین‌حال شدت علائم ظاهری لزوماً با میزان آسیب استخوانی یکسان نیست. به‌خصوص در برخی افراد سیگاری، خونریزی لثه ممکن است کمتر از میزان واقعی التهاب دیده شود.

وجود تورم شدید، ترشح چرکی، درد فزاینده یا علائم عمومی مانند تب نیازمند ارزیابی سریع‌تر دندانپزشکی است.

متخصص لثه چگونه پریودنتیت را تشخیص می‌دهد؟

تشخیص پریودنتیت با مشاهدهٔ رنگ لثه یا گزارش خونریزی به‌تنهایی امکان‌پذیر نیست. متخصص پریودنتیکس، مجموعه‌ای از یافته‌های بالینی و در صورت نیاز رادیوگرافی را بررسی می‌کند.

یکی از ابزارهای معاینه، پروب پریودنتال است. پزشک با آن عمق شیار یا پاکت اطراف دندان را اندازه‌گیری می‌کند و هم‌زمان به خونریزی هنگام معاینه و وضعیت اتصال بافت‌ها توجه دارد.

بررسی میزان عقب‌رفتگی لثه، لق‌شدگی دندان، درگیری ناحیهٔ بین ریشه‌ها و تحلیل استخوان در تصاویر رادیوگرافی نیز می‌تواند برای تشخیص و تعیین طرح درمان ضروری باشد.

در طبقه‌بندی علمیِ پریودنتیت، علاوه بر میزان و پیچیدگی آسیب، احتمال و سرعت پیشرفت بیماری نیز ارزیابی می‌شود. این اطلاعات به پزشک کمک می‌کنند شدت بیماری و برنامهٔ مراقبت متناسب با هر بیمار را تعیین کند.

آیا پریودنتیت درمان می‌شود؟

در بسیاری از بیماران می‌توان با درمان مناسب، فعالیت بیماری را کنترل کرد و از پیشرفت بیشتر آسیب جلوگیری کرد. انتخاب روش درمان به شدت بیماری، تعداد دندان‌های درگیر، عوامل خطر و پاسخ بافت‌ها بستگی دارد. مسیر درمان معمولاً مرحله‌ای است.

مرحلهٔ اول: کنترل پلاک و عوامل خطر

آموزش روش مناسب مسواک‌زدن و پاکسازی بین دندان‌ها، برداشتن رسوبات قابل‌دسترس و اصلاح عواملی که تجمع پلاک را افزایش می‌دهند، پایهٔ درمان هستند. در این مرحله، مصرف دخانیات و بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت نیز بررسی می‌شوند. آگاهی پزشک از این عوامل به برنامه‌ریزی درمان کمک می‌کند.

مرحلهٔ دوم: پاکسازی تخصصی زیر لثه

اگر رسوبات و زیست‌لایهٔ میکروبی در عمق پاکت‌ها یا روی سطح ریشه وجود داشته باشند، ممکن است جرم‌گیری تخصصی زیر لثه و درمان غیرجراحی پریودنتال لازم شود.

این درمان با پاکسازی سطحی یا بروساژ تفاوت دارد و ممکن است با ابزارهای دستی یا اولتراسونیک و در صورت نیاز بی‌حسی موضعی انجام شود. هدف، کاهش التهاب و عمق پاکت‌های بیمار و ایجاد شرایط مناسب برای کنترل بلندمدت بیماری است.

مرحلهٔ سوم: ارزیابی مجدد و درمان نواحی باقی‌مانده

پس از فرصت مناسب برای ترمیم، پزشک وضعیت خونریزی، عمق پاکت‌ها و پاسخ بافت را دوباره بررسی می‌کند. اگر در بعضی نواحی پاکت‌های عمیق یا ضایعات پیچیده باقی مانده باشند، ممکن است درمان تکمیلی از جمله جراحی فلپ لثه یا روش‌های بازسازی انتخاب شود. جزئیات این مرحله در مقالهٔ مراحل جراحی فلپ لثه و مراقبت‌های پس از آن توضیح داده شده است.

همهٔ بیماران مبتلا به پریودنتیت به جراحی نیاز ندارند. تصمیم دربارهٔ جراحی بعد از ارزیابی شرایط فرد و پاسخ به درمان اولیه گرفته می‌شود.

مرحلهٔ چهارم: مراقبت نگهدارنده

پریودنتیت حتی پس از درمان موفق نیز نیازمند پیگیری است. مراقبت نگهدارنده شامل معاینهٔ دوره‌ای، ارزیابی التهاب و پاکت‌ها، کنترل پلاک و در صورت لزوم پاکسازی حرفه‌ای است.

فاصلهٔ مراجعه‌ها با توجه به سابقهٔ بیماری، عوامل خطر و وضعیت فعلی بیمار تعیین می‌شود. برای همهٔ بیماران نمی‌توان برنامهٔ یکسانی در نظر گرفت.

آیا استخوان تحلیل‌رفته دوباره ساخته می‌شود؟

با کنترل التهاب، می‌توان شرایط پایدارتری برای حفظ دندان‌ها ایجاد کرد، اما استخوان و اتصال ازدست‌رفته معمولاً خودبه‌خود به وضعیت اولیه بازنمی‌گردند.

در برخی ضایعات انتخاب‌شده، درمان‌های بازسازی پریودنتال ممکن است امکان بهبود بخشی از ساختارهای آسیب‌دیده را فراهم کنند. میزان نتیجه به نوع ضایعه، وضعیت استخوان، کنترل بیماری و عوامل فردی بستگی دارد.

بنابراین تشخیص زودهنگام اهمیت دارد؛ زیرا پیشگیری از تخریب بیشتر معمولاً قابل‌پیش‌بینی‌تر از تلاش برای بازسازی آسیب پیشرفته است.

چه عواملی احتمال پیشرفت بیماری را افزایش می‌دهند؟

تجمع طولانی‌مدت پلاک و دشواری رعایت بهداشت دهان از عوامل اصلی‌اند. در کنار آن‌ها، مصرف دخانیات، کنترل نامناسب قند خون و بعضی ویژگی‌های فردی می‌توانند بر خطر پیشرفت بیماری و پاسخ به درمان تأثیر بگذارند.

اگر سیگار مصرف می‌کنید، مقالهٔ تأثیر سیگار بر بیماری لثه و ایمپلنت اطلاعات بیشتری دربارهٔ این عامل خطر ارائه می‌کند.

همچنین در افراد مبتلا به دیابت، وضعیت کنترل قند خون در ارزیابی سلامت لثه اهمیت دارد. برای اطلاعات بیشتر می‌توانید مقالهٔ دیابت، سلامت لثه و موفقیت ایمپلنت را بخوانید.

چه زمانی باید برای معاینهٔ تخصصی لثه مراجعه کنیم؟

خونریزی مکرر لثه، بوی بد دهانِ پایدار، عقب‌رفتگی لثه، احساس لق‌شدن دندان یا سابقهٔ بیماری پریودنتال از دلایلی هستند که مراجعه برای بررسی را توجیه می‌کنند.

در ارزیابی تخصصی لثه، هدف مشخص‌شدن علت علائم، میزان آسیب احتمالی و ضرورت درمان است. نتیجهٔ این ارزیابی ممکن است توصیه به مراقبت، درمان غیرجراحی یا بررسی روش‌های تکمیلی باشد.

پرسش‌های متداول

آیا خونریزی لثه همیشه نشانهٔ پریودنتیت است؟

خیر. خونریزی می‌تواند ناشی از ژنژیویت یا عوامل دیگر باشد. تشخیص پریودنتیت به بررسی وضعیت بافت نگهدارندهٔ دندان نیاز دارد.

آیا ممکن است بدون درد به پریودنتیت مبتلا باشیم؟

بله. پریودنتیت ممکن است مدت طولانی بدون درد محسوس پیشرفت کند. به همین دلیل معاینهٔ دوره‌ای اهمیت دارد.

آیا پریودنتیت با جرم‌گیری معمولی درمان می‌شود؟

درمان به شدت بیماری بستگی دارد. در صورت درگیری پاکت‌ها و سطح ریشه، ممکن است پاکسازی تخصصی زیر لثه لازم باشد. پاکسازی سطحی به‌تنهایی برای همهٔ موارد کافی نیست.

آیا پریودنتیت حتماً باعث ازدست‌رفتن دندان می‌شود؟

خیر. تشخیص و درمان مناسب، همراه با مراقبت بلندمدت، می‌تواند به حفظ بسیاری از دندان‌ها کمک کند. پیش‌آگهی هر دندان باید جداگانه بررسی شود.

آیا دهان‌شویه یا آنتی‌بیوتیک برای درمان کافی است؟

معمولاً خیر. کنترل زیست‌لایهٔ میکروبی و رسوبات با درمان مکانیکی مناسب و مراقبت روزانه اهمیت اساسی دارد. استفاده از دارو، در صورت نیاز، باید بر پایهٔ تشخیص پزشک باشد.

آیا پریودنتیت پس از درمان برمی‌گردد؟

امکان عود یا فعال‌شدن مجدد بیماری وجود دارد. رعایت بهداشت و مراجعه‌های منظمِ نگهدارنده برای حفظ پایداری درمان اهمیت دارند.

جمع‌بندی؛ سلامت لثه با تشخیص درست آغاز می‌شود

ژنژیویت و پریودنتیت ممکن است با نشانه‌های مشابهی شروع شوند، اما پیامدهای آن‌ها یکسان نیست. در ژنژیویت التهاب به بافت لثه محدود است؛ در پریودنتیت، ساختارهای نگهدارندهٔ دندان نیز آسیب می‌بینند.

شناختِ به‌موقع بیماری، کنترل عوامل خطر، انتخاب درمان متناسب و پیگیری بلندمدت به حفظ سلامت لثه و دندان کمک می‌کنند.

برای بررسی وضعیت لثه، امکان درخواست نوبت معاینهٔ تخصصی در مطب‌های فرمانیه و سعادت‌آباد دکتر مهرناز رفیعی فراهم است.

مرحله و درجهٔ پریودنتیت چه تفاوتی دارند؟

در طبقه‌بندی بین‌المللی بیماری‌های پریودنتال، مرحله (Stage I تا IV) شدت تخریب بافت‌های نگهدارندهٔ دندان و پیچیدگی درمان را توصیف می‌کند. درجه (Grade A تا C) بر شواهد یا احتمال سرعت پیشرفت بیماری و عوامل خطر مانند مصرف دخانیات و کنترل قند خون تمرکز دارد. این دو شاخص به متخصص کمک می‌کنند شدت بیماری و برنامهٔ درمان و نگهداری را دقیق‌تر مشخص کند.

مرحله و درجه صرفاً از روی خونریزی لثه یا یک عکس تعیین نمی‌شوند؛ معاینهٔ پریودنتال، وضعیت اتصال بافتی، ارزیابی استخوان، سوابق قبلی و عوامل خطر باید با هم بررسی شوند. طبقه‌بندی همچنین به‌معنای پیش‌بینی قطعیِ ازدست‌رفتن دندان در هر بیمار نیست.

منابع علمی برای مطالعهٔ بیشتر

بازبینی و تأیید علمی محتوای فارسی: دکتر مهرناز رفیعی، متخصص جراحی لثه و دارای بورد تخصصی پریودنتیکس

این مقاله برای آشنایی با مسئله درمانی نوشته شده است. اطلاعات آن برای تشخیص یا تجویز فردی کافی نیست.